آنچه در این مقاله میخوانید [پنهانسازی]
ورود قانونی کالا به قلمرو گمرکی کشور، مستلزم طی کردن فرآیندها و الزامات حقوقی و اداری متعددی است که بخش مهمی از آنها باید پیش از حضور در محوطه گمرک انجام شود. عدم شناخت این مقررات پیشنیاز، نه تنها بازرگانان را با چالش اختلاف نظر و طولانی شدن زمان ترخیص مواجه میکند، بلکه خطر ادعای تخلف یا ارتکاب قاچاق گمرکی را به همراه دارد. در این مقاله تخصصی، تشریفات پیشنیاز بازرگانی را در سه بخش اصلی شامل مکانیزم استعلام تعرفه، فرآیند اخذ مجوزهای قانونی سازمانها و دستورالعمل گامبهگام ثبت سفارش الکترونیکی کالا پایش و بررسی میکنیم.
تعرفه به شماره یا کد 8 رقمی اختصاصی کالا گفته میشود. این شماره در جدول پیوست مقررات صادرات و واردات هر سال، به همراه نرخ حقوق ورودی و سایر ملاحظات قانونی مربوط به هر خط تعرفه انتشار مییابد. واردکنندهی هر کالایی با مشخص شدن این کد، درمییابد که وارد کردن کالا در بازه زمانی معین، واجد چه شرایط، الزامات، تخفیفها، عوارض و حقوق ورودی است و بر همین اساس نسبت به سفارش و ورود کالا به قلمرو گمرکی اقدام میکند.
هرگاه واردکنندهای نسبت به کد کالای سفارشی خود اطمینان نداشته باشد، یا احتمال دهد که در گمرک با چالش ناشی از اختلاف نظر روبهرو میشود، میتواند از گمرک درخواست استعلام تعرفه کند. این درخواست از طریق ارسال نمونهی کالا (در صورت امکان) یا کاتالوگ و بیان مشخصات فنی و دانستهها انجام میشود و پاسخ گمرک به آن صرفاً به صورت نوشتاری و مکتوب خواهد بود.
متقاضی برای پیشگیری از مواجهه با اظهارنظرهای متفاوت در گمرکخانه محل ورود کالا، بهتر است در همان درخواست نخستین قید کند که نظریهی دفتر تعرفه، به رأی مشورتی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی متکی باشد. با این اقدام، رأی مشورتی صادرشده برای یک بار گشایش اعتبار، تا یک سال بعد از ابلاغ رأی توسط متقاضی جهت سفارش و ورود کالا به قلمرو گمرکی کشور ملاک عمل و معتبر خواهد بود.
اظهار از راه دور میتواند بر اساس اسناد، مدارک و اطمینان صاحب کالا از کد کالا صورت گیرد. با این حال، بازرگان برای دوری از اظهارنظرهای متفاوت در جریان تشریفات گمرکی، میتواند اظهار خود را با پشتوانه نظریه گمرک توأم کند. این امکان بر اساس قسمت نخست ماده (43) قانون گمرک مصوب آبان ماه 1390 فراهم شده است. بهاینترتیب، ارزیابی ملموس کالا با حضور صاحب کالا یا نماینده قانونی او صورت میگیرد تا شماره تعرفه دقیق مشخص شود.
چنانچه طبقهبندی کالا مستلزم آزمایش یا کارشناسی تخصصی باشد، اعلام نظر گمرک منوط به نتیجه آزمایش خواهد بود. در صورت تقاضای صاحب کالا برای طرح پرونده در کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی (موضوع ماده 144 قانون گمرک مصوب آبان 1390) یا کمیسیون تجدید نظر (مستند به تبصره ۶ ماده 144)، نظر قطعی این کمیسیونها ملاک اقدام بعدی است.
| نوع استعلام تعرفه | مستندات و پشتوانه قانونی | کارکرد و ضمانت اجرایی | مدت اعتبار |
|---|---|---|---|
| استعلام پیش از سفارش و ورود کالا | کمیسیون موضوع ماده (144) قانون گمرک مصوب آبان 1390 | صدور رأی مشورتی لازمالاجرا برای گمرک؛ رفع چالش اختلافات نظری | یک بار گشایش اعتبار تا یک سال پس از ابلاغ رأی |
| استعلام برای کالای موجود در گمرک (قبل از اظهارنامه) | قسمت نخست ماده (43) قانون گمرک مصوب آبان 1390 | ارزیابی ملموس کالا؛ منوط به آزمایشگاه یا رأی قطعی کمیسیونهای گمرکی | ملاک اقدام برای ترخیص پرونده جاری |
نکته: در صورت اطمینان کامل بازرگان به عدم بروز مشکل با گمرک، نیازی به استعلام نیست و فرآیند ورود و اظهار از راه دور طبق تشریفات معمول انجام میشود.
واردات یا صادرات کالا به قلمرو گمرکی واجد سازوکار معینی است و رعایت الزامات مقرر در قوانین و آییننامهها، لازمه ورود کالا است.
داشتن کارت بازرگانی برای واردات تجاری الزامی است، اما این الزام برای گروه های زیر وجود ندارد:
تشخیص تجاری یا غیرتجاری بودن کالا به موجب آییننامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات، منحصراً به عهده گمرک ایران است. کلیه واردکنندگان کالای تجاری (دولتی یا غیردولتی) جهت اخذ مجوز ورود و ثبت سفارش باید به وزارت صنعت، معدن و تجارت مراجعه نمایند.
به منظور جلوگیری از ورود و سرایت آفات و بیماریهای خطرناک نباتی، سازمان حفظ نباتات به استناد ماده (9) آییننامه اجرایی قانون حفظ نباتات، جز در موارد ضروری از صدور پروانه برای ورود 16 گروه کالایی زیر خودداری میکند:
مستند به ماده (۷) قانون دامپزشکی کشور مصوب سال 1350، واردات یا صادرات اقلام زیر صرفاً با موافقت و مجوز وزارت جهاد کشاورزی صورت میگیرد:
به موجب ماده (16) قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی مصوب تیرماه 1346، واردات و ترخیص مواد غذایی، بهداشتی و آرایشی (بازرگانی یا بازارچهای) علاوهبر دارا بودن گواهی بهداشتی و قابلیت مصرف از کشور مبدأ، منوط به تحصیل پروانه ورود از وزارت بهداشت است. واردکننده مکلف است فرمول مواد و ترکیبات نگهدارنده را جهت بررسی به این وزارتخانه تسلیم کند.
به موجب ماده (16) قانون افزایش بهرهوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی مصوب 23 تیر 1389، واردات هر نوع کالا یا محصولات بخش کشاورزی (خام یا فرآوریشده) و مواد اولیه صنایع غذایی و تبدیلی توسط بخش دولتی یا خصوصی، موکول به اخذ مجوز از وزارت جهاد کشاورزی و وضع تعرفه مؤثر به نفع تولیدکننده داخلی است.
شرایط ورود یا صدور کالا از قلمرو گمرکی در چهار طبقه قانونی تعریف میشود:
ثبت سفارش گام نخست فرآیند واردات کالا به منظور برنامهریزی، تنظیم مقررات، تنظیم بازار داخلی و ساماندهی سیاستهای تجاری وزارت بازرگانی است. امروزه فرآیند سنتی و کاغذبازی اداری به رویههای الکترونیکی تبدیل شده و عملیات ثبت سفارش از طریق سامانههای زیر انجام میگیرد:
با این روش، شماره مجوز الکترونیکی به عنوان کلید ورود گمرک و بانک به مندرجات پرونده عمل کرده و جایگزین اوراق کاغذی ثبت سفارش و پیشفاکتور (پروفرما) دستی میشود. اصل اسناد کاغذی نیز از طریق اسکن در سامانه قابل دسترسی است.
متقاضی پیش از هر اقدامی باید در سایت عضو شود تا امکان ورود به سیستم فراهم گردد. با انتخاب منوی “عضویت در سایت / ثبت نام جدید”، ساختار اطلاعاتی زیر باید تکمیل شود:
مسئولیت حقوقی توافقنامه
کاربر با پذیرش این توافقنامه، کلیه آثار حقوقی، جریمهها یا پیگردهای قانونی ناشی از اظهار خلاف در تنظیم الکترونیکی ثبت سفارش و مغایرت با دستورالعملها و بخشنامهها را میپذیرید. مفاد توافقنامه شامل تایید صحت اطلاعات، تعهد به رعایت قوانین کشور، حفظ نام کاربری و بروزرسانی سریع آدرس و اطلاعات نماینده در سیستم است. پس از این مرحله، جهت احراز هویت و اخذ تاییدیه نهایی باید به سازمان متولی ثبت سفارش مراجعه شود.
اگر فروشنده صادرکننده پیشفاکتور سابقه در سایت نداشته باشد، مشخصات وی باید با ذکر شناسه به سیستم معرفی و در فهرست فروشندگان خارجی جای گیرد:
پیش از شروع کاربری، پنجره تعهدات ظاهر میشود که ادامهی ثبت سفارش منوط به تایید آن (گزینه OK) است. متن تعهد به شرح زیر است:
اینجانب با آگاهی از کلیهی شرایط، مقررات صادرات واردات و سایر ضوابط و قوانین مرتبط برای ثبت سفارش و واردات خود را ملتزم به رعایت آنها میدانم. تطابق کلیهی اطلاعات و مشخصات مندرج در این فرم را نیز با واقعیت و مقررات کشور تصدیق نموده و چنانچه خلاف آنها ثابت و یا اقدام شود، مسئولیت ناشی از عواقب آن را کاملاً میپذیریم.
در پنجره درخواست ثبت سفارش، فیلدهای الزامی که با علامت یا رنگ قرمز مشخص شدهاند باید با دقت پر شوند؛ زیرا پس از ذخیره به هیچ عنوان قابل اصلاح و ویرایش نیستند. اطلاعات این فرم شامل موارد زیر است:
در واردات ارزی از طریق سیستم بانکی، تکمیل اطلاعات زیر الزامی است:
کاربر باید روش تحویل کالا را طبق پیشفاکتور از لیست روشهای اینکوترمز موجود در صفحه انتخاب نماید:
کاربر باید اطلاعات تکمیلی زیر را در فیلدهای مربوطه درج کند:
اطلاعات دقیق فنی کالا شامل موارد زیر در سیستم ذخیره و فرآیند ادامه مییابد:
پایش هوشمند مجوزها
سامانه بر اساس کد 8 رقمی تعرفه، الزامات قانونی مانند استانداردهای اجباری، ملاحظات ایمنی و بهداشتی را به طور هوشمند پایش کرده و هشدار میدهد:
کالای موضوع این ردیف تعرفه مشمول مقررات استاندارد اجباری بهاستثناء مصوبات شورای عالی استاندارد و قانون ارتقاء کیفیت خودرو و سایر تولید صنعتی مصوب مجلس شورای اسلامی (1389) بوده و اجازهی ترخیص کالا منوط به اخذ مجوز از ادارات کل استاندارد مستقر در گمرکات ورودی خواهد بود. بازرگان محترم اخذ مجوز ذیل برای تعرفهی انتخابی شما الزامی میباشد.
مجوزها حسب مورد با آپلود اسناد به سازمانهای متولی ارسال میشود. این فرآیند تحت نظر کمیسیون ماده 1 آییننامه مقررات صادرات و واردات و برای کالاهای مستعمل طبق ماده 42 آییننامه اجرایی (شامل خودرو، ماشینآلات راهسازی، لوازم یدکی و قطعات خط تولید وزارت صمت) مدیریت میشود.
اسناد و پیشفاکتورها باید از طریق اسکن در اختیار واحد ثبت سفارش قرار گیرند. معیارهای عددی و فنی فایلهای ارسالی به شرح زیر است:
پس از آپلود، فرم تأیید ورود اطلاعات درخواست ثبت سفارش نمایش داده میشود که حاوی شماره درخواست اختصاصی است. سیستم به طور خودکار درخواستهای پیگیرینشده را پس از 30 روز حذف میکند.
در سامانه جدید، درخواستها مشمول کارشناسی اتوماتیک هستند. پس از کلیک بر روی دکمه تایید تعهدنامه، نیاز به مراجعه حضوری به ادارات سازمان صنعت، معدن و تجارت نیست و سیستم پس از اتمام کارشناسی اتوماتیک، کاربر را به پنجره پرداخت الکترونیکی کارمزد هدایت میکند. پیش از واریز، پیغام بررسی نهایی نمایش داده میشود.
صفحه بررسی نهایی توسط کاربر (بررسیکننده) بازبینی و ویرایش میشود. فیلدهای این بخش عبارتند از:
با نهایی شدن تایید کارشناسی و پرداخت الکترونیکی کارمزد بر اساس دستورالعمل فیشهای سازمان، شماره مجوز ثبت سفارش صادر میشود. این شماره به عنوان شناسه الکترونیکی اطلاعات، برای گمرک، بانک و سایر مراجع وصل به شبکه ارسال شده و تشریفات ثبت سفارش به پایان میرسد.
اقدامات اداری و فنی پیش از مراجعه به گمرک، هسته اصلی یک تجارت موفق و قانونمند را تشکیل میدهند. بهرهگیری از ابزار استعلام تعرفه و اتکا به آرای مشورتی کمیسیونهای اختلافات گمرکی، بازرگان را در برابر تفسیرهای سلیقهای در گمرکات اجرایی بیمه کرده و ریسک جریمهها را از بین میبرد. از سوی دیگر، عبور صحیح از فرآیند اخذ مجوزهای سازمانهای متولی و اشراف بر ساختار فیلدهای الزامی و محاسباتی سامانه جامع تجارت (ثبت سفارش)، سرعت ترخیص کالا را تضمین میکند. هوشمندسازی فرآیندها و کارشناسی اتوماتیک سیستم، پنجره نوینی را جهت کاهش کاغذبازی سنتی پدید آورده است که کلید ورود به آن، دقت در اظهار الکترونیکی و انطباق کامل اسناد با واقعیت کالا است.
رأی مشورتی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی، در صورت قید در درخواست نخستین، برای یک بار گشایش اعتبار و تا یک سال پس از تاریخ ابلاغ رأی توسط متقاضی معتبر است.
خیر، نتایج استعلام تعرفه به گمرکات اجرایی بخشنامه نمیشود. تا زمانی که متقاضی خودش تمایلی به ارائه و استفاده از آن نداشته باشد، گمرک اجرایی پرونده را مورد پرسش قرار نمیدهد.
شرکتهای تعاونی مرزنشین، ملوانان، پیلهوران، کارگران ایرانی مقیم خارج از کشور (دارای کارنامه شغلی از وزارت کار) و همچنین واردکنندگان کالاهای غیرتجاری نیازی به کارت بازرگانی ندارند.
فایل پروفرما باید فرمت PDF با حجم کمتر از 800 کیلوبایت داشته باشد. تصاویر مدارک و مجوزها نیز باید در اندازه A4، به صورت خاکستری (Gray Level)، با فرمت PDF یا JPG و حداکثر حجم 320 کیلوبایت آپلود شوند.
خیر، اطلاعات صفحه اصلی درخواست ثبت سفارش پس از ذخیره شدن به هیچ عنوان در آن مرحله قابل اصلاح و ویرایش نیستند و فیلدهای الزامی باید با دقت بالایی پر شوند.
در این روش، فرآیند بررسی به صورت سیستماتیک طی شده و پس از تایید تعهدنامه و اتمام کارشناسی اتوماتیک، کاربر مستقیماً به درگاه پرداخت کارمزد هدایت میشود و دیگر نیازی به مراجعه حضوری به ادارات سازمان صنعت، معدن و تجارت وجود ندارد.
